Jak dbać o żeliwną patelnię Skeppshult? Mycie, pielęgnacja i odnawianie

Żeliwna patelnia Skeppshult może służyć przez dziesiątki lat. Nie wymaga przy tym skomplikowanych zabiegów ani wygrzewania przed pierwszym użyciem. Trzeba tylko wiedzieć, jak ją myć, chronić przed rdzą i od czasu do czasu zadbać o jej naturalną warstwę ochronną. A jeśli coś pójdzie nie tak? Nawet mocno zabrudzone, poszarzałe czy zardzewiałe żeliwo zwykle można przywrócić do dobrego stanu.

Co zrobić przed pierwszym użyciem patelni Skeppshult?

Zacznijmy od dobrej wiadomości. Nowej patelni Skeppshult nie trzeba samodzielnie sezonować (przygotowywać do użycia), zanim po raz pierwszy postawisz ją na kuchence.

Producent przygotowuje żeliwo już w fabryce, używając oleju rzepakowego pochodzącego ze szwedzkiego regionu Österlen. Olej jest odpowiednio wygrzewany, dzięki czemu na powierzchni żeliwa powstaje warstwa, która chroni je przed korozją i pomaga ograniczać przywieranie potraw.

Przed pierwszym smażeniem wystarczy umyć patelnię ciepłą wodą, dokładnie osuszyć i można zaczynać gotowanie. Nie trzeba napełniać jej olejem, długo wygrzewać ani specjalnie przygotowywać tłustego mięsa.

Jest jednak coś, o czym warto pamiętać. Fabryczna warstwa ochronna jest początkowo dość cienka. Dlatego podczas pierwszych smażeń dobrze jest używać nieco więcej tłuszczu niż zwykle.

Z czasem powierzchnia patelni będzie się zmieniać. Regularne smażenie z użyciem tłuszczu pomaga rozwijać warstwę ochronną, a żeliwo może coraz łatwiej oddawać przygotowywane potrawy.

Nie oznacza to oczywiście, że na nowej patelni wszystko będzie natychmiast smażyło się bez przywierania. Nadal znaczenie mają temperatura, ilość tłuszczu i sposób przygotowania jedzenia.

Jak prawidłowo myć patelnię Skeppshult?

Na co dzień patelnię Skeppshult myje się ciepłą wodą, bez dodatku płynu do naczyń – właśnie taki sposób pielęgnacji zaleca producent.

Najlepiej zabrać się za mycie, kiedy patelnia już nieco ostygnie, ale pozostałości po smażeniu nie zdążą jeszcze mocno zaschnąć.

Zwykle do mycia wystarczy ciepła woda i szczotka lub gąbka. Jeśli na dnie zostały fragmenty jedzenia, można namoczyć je przez chwilę podczas samego mycia i delikatnie usunąć. Nie zostawiaj jednak żeliwnej patelni zanurzonej w wodzie na długie godziny.

Po umyciu wytrzyj ją dokładnie do sucha. Dobrym sposobem jest również postawienie patelni na chwilę na kuchence i ogrzanie jej na małej mocy, żeby pozbyć się resztek wilgoci.

Dlaczego to takie ważne?

Skeppshult produkuje patelnie z naturalnego, nie pokrywanego glazurą żeliwa. W Prestiżowej Kuchni używamy nazwy „naturalne żeliwo” dla Skeppshulta, żeby odróżnić go od żeliwnych naczyń Staub i Unilloy, które pokrywane są glazurą.

Dlatego ważnym jest choćby minimalne zaznajomienie się z właściwościami szwedzkiego żeliwa, bo gdy wilgoć dociera do odsłoniętego stopu, może pojawić się rdza. Dokładne suszenie jest więc jedną z najważniejszych zasad pielęgnacji.

O zmywarce zapomnij. Długi kontakt z wodą, detergentami i warunki panujące podczas takiego mycia mogą uszkadzać warstwę ochronną oraz sprzyjać korozji.

A jeśli umyjesz patelnię płynem do naczyń?

Spokojnie. Jednorazowe umycie Skeppshulta zwykłym, łagodnym płynem do naczyń nie oznacza, że patelnia została zniszczona.

Przez lata można było spotkać się z bardzo stanowczym zakazem używania detergentów do naturalnego żeliwa. Dziś sam Skeppshult wyjaśnia, że niewielka ilość delikatnego płynu, używana od czasu do czasu, nie powinna uszkodzić prawidłowo wytworzonej warstwy ochronnej.

Dlaczego?

Ponieważ nie jest ona po prostu tłuszczem rozsmarowanym na patelni. Podczas wygrzewania olej ulega przemianom, w wyniku których na powierzchni patelni powstaje trwalsza warstwa. Właśnie dlatego zwykłe, krótkie mycie nie usuwa jej tak łatwo jak tłuszczu pozostałego po smażeniu.

Jeśli więc przez pomyłkę umyjesz patelnię płynem, dokładnie ją wypłucz, osusz i sprawdź, czy jej powierzchnia wygląda normalnie. Jeśli tak, możesz spokojnie wrócić do smażenia.

Na co dzień jednak polecam do mycia zwykłą ciepłą wodę i szczotkę. Płyn przydaje się wtedy, kiedy jest rzeczywiście potrzebny, a nie musi towarzyszyć każdemu myciu.

Czy po umyciu trzeba nacierać żeliwo olejem?

Tutaj warto odróżnić zalecenie producenta od mojej praktyki.

Skeppshult radzi, żeby po umyciu i dokładnym osuszeniu przetrzeć patelnię bardzo cienką warstwą oleju. Można wcześniej krótko ogrzać ją na małej mocy. Oleju powinno być naprawdę niewiele — powierzchnia nie może pozostać tłusta ani lepka.

To sposób na bieżącą ochronę żeliwa, szczególnie kiedy patelnia ma przez dłuższy czas nie być używana.

Sam postępuję nieco inaczej.

Korzystam ze Skeppshultów od wielu lat i po umyciu nie nacieram ich dodatkowo olejem przed schowaniem do szafki. Dokładnie suszę patelnię i odkładam ją w suche miejsce.

Dlaczego?

Nie chcę pozostawiać świeżego tłuszczu na powierzchni, jeśli przez dłuższy czas nie będę korzystał z patelni. Warstwa oleju w kontakcie z powietrzem utlenia się i jełczeje, a tego wolę uniknąć.

Dobrze utrwalona warstwa ochronna pozostaje przecież na żeliwie również po zwykłym umyciu i wysuszeniu. Nie trzeba za każdym razem pokrywać jej nową porcją tłuszczu.

Nie oznacza to jednak, że natłuszczanie jest błędem. Jest to aktualny sposób pielęgnacji zalecany przez producenta. Szczególnie przy dłuższym przechowywaniu albo w wilgotnym otoczeniu cienka warstwa oleju może dodatkowo chronić powierzchnię przed rdzą.

Niezależnie od wybranego sposobu pilnuj przede wszystkim jednego: przed schowaniem patelnia musi być całkowicie sucha.

Jak przechowywać żeliwną patelnię?

Najlepiej w suchym miejscu, z dala od wilgoci.

Jeśli trzymasz kilka patelni jedną na drugiej, możesz przekładać je czystą, suchą ściereczką albo papierowym ręcznikiem. Dzięki temu ich powierzchnie nie będą ocierały się bezpośrednio o siebie, a między naczyniami nie zatrzyma się przypadkowa wilgoć.

Nie przechowuj na patelni przez dłuższy czas gotowych potraw, szczególnie kwaśnych. Naturalne żeliwo nie jest najlepszym miejscem na pozostawianie sosu pomidorowego czy innych kwaśnych dań do następnego dnia.

Dobrze utrzymany Skeppshult nie potrzebuje ciągłych zabiegów konserwacyjnych. Większość pracy wykonujesz podczas zwykłego smażenia, mycia i suszenia.

Dodatkowe sezonowanie czy usuwanie rdzy to czynności, po które sięgasz wtedy, kiedy stan patelni rzeczywiście tego wymaga. Nie trzeba przeprowadzać ich co kilka tygodni tylko dlatego, że korzystasz z naturalnego żeliwa.

Dlaczego żeliwna patelnia robi się szara i zaczyna przywierać?

Nowy Skeppshult ma ciemną powierzchnię, którą z czasem może pokryć jeszcze bardziej jednolita warstwa ochronna.

Ale po wielu miesiącach czy latach użytkowania możesz zauważyć, że w niektórych miejscach patelnia zaczyna szarzeć. Czasami wygląda na suchą i matową, a jedzenie przywiera do niej mocniej niż wcześniej.

Czy oznacza to, że żeliwo się zużyło?

Niekoniecznie. Najczęściej problem dotyczy warstwy ochronnej, a nie samego żeliwa.

Kiedy bardzo cienka warstwa odpowiedniego oleju zostaje wygrzana, zachodzą w niej przemiany, dzięki którym tworzy się trwalsza powłoka związana z powierzchnią żeliwa. Jednym z tych procesów jest polimeryzacja.

To właśnie tak powstaje naturalna ochrona patelni, która może się jednak ścierać lub ulegać uszkodzeniu. Wówczas miejscami odsłania się szary stop, a przywieranie potraw może się nasilić.

Nie każdy szary ślad oznacza konieczność gruntownej renowacji. Przyjrzyj się powierzchni patelni. Czy ma tylko kilka jaśniejszych miejsc, czy warstwa ochronna zaczyna się łuszczyć albo wyraźnie odsłania szare żeliwo? Czy pojawia się rdza? I przede wszystkim – czy patelnia rzeczywiście smaży gorzej niż wcześniej?

Jeśli ochronna warstwa wyraźnie się zużyła, można ją odbudować.

Jak ponownie sezonować patelnię Skeppshult?

Kiedy warstwa ochronna wyraźnie się zużyje, żeliwo można ponownie sezonować. Dobrze wykonany zabieg przywraca powierzchni ochronę przed korozją i pomaga ograniczać przywieranie.

Najważniejsza zasada jest prosta: używamy bardzo mało oleju.

Nie trzeba zalewać dna tłuszczem ani wypełniać patelni olejem niemal po brzegi. Zbyt gruba warstwa może podczas wygrzewania pozostawić lepką, nierówną powierzchnię.

Skeppshult opisuje dokładne sezonowanie w piekarniku. Można je zastosować do modeli, których wszystkie elementy są odporne na wysoką temperaturę (czyli – odpadają patelnie z drewnianymi uchwytami).

Sezonowanie w piekarniku

1. Dokładnie umyj patelnię, usuń zabrudzenia i całkowicie ją osusz. Możesz przez chwilę ogrzać ją na małej mocy, żeby pozbyć się resztek wody.

2. Rozgrzej piekarnik do 200°C.

3. Rozprowadź bardzo cienką warstwę odpowiedniego oleju na żeliwnej powierzchni, również po zewnętrznej stronie naczynia. Następnie wytrzyj nadmiar czystą ściereczką lub papierowym ręcznikiem. Patelnia powinna wyglądać niemal na suchą.

4. Umieść ją w piekarniku dnem do góry. Niżej ustaw blachę, która zabezpieczy piekarnik przed ewentualnymi kroplami tłuszczu.

5. Wygrzewaj przez godzinę, a potem wyłącz piekarnik i pozostaw patelnię w środku do całkowitego ostygnięcia.

Co stanie się gdy na patelni wygrzewanej w piekarniku będzie zbyt duża warstwa oleju? Wtedy przez długi czas wygrzewania na patelni może pojawić się gumowaty trudny do usunięcia nagar. To oznaka, że nadmiar tłuszczu ściekał z patelni w mocno nagrzanym piekarniku i nie był w stanie wniknąć w strukturę żeliwa. Takiej sytuacji warto uniknąć, bo umycie potem takiej patelni może trwać nawet 2-3 tygodnie i skutkuje tym, że będziemy na nowo musieli tworzyć warstwę ochronną z wygrzewanego tłuszczu. Przy tego typu sezonowaniu żeliwa warto sprawdzić, co dzieje się z patelnią już po pierwszych 25-30 minutach.

Jeśli stara warstwa ochronna została niemal całkowicie usunięta, producent dopuszcza powtórzenie olejowania i wygrzewania jeszcze raz lub dwa.

Skeppshult używa fabrycznie oleju rzepakowego i wymienia go również wśród olejów odpowiednich do sezonowania. Można jednak stosować także inne oleje roślinne zalecane do takiego wygrzewania.

Ważne, żeby nie mylić sezonowania ze zwykłym smażeniem na oleju. Podczas sezonowania potrzebujemy minimalnej ilości tłuszczu, rozprowadzonej w bardzo cienkiej warstwie.

Jak sezonować Skeppshulta na kuchence?

Jeśli masz patelnię z drewnianą rękojeścią, możesz odnowić jej warstwę ochronną na kuchence. Wkładanie jej do piekarnika byłoby ryzykowne.

Najpierw dokładnie umyj i osusz patelnię. Następnie wetrzyj w żeliwo bardzo cienką warstwę oleju rzepakowego i wytrzyj jego nadmiar papierowym ręcznikiem. Powierzchnia powinna wyglądać niemal na suchą.

Postaw patelnię na kuchence i stopniowo ją rozgrzewaj. Podczas wygrzewania olej zaczyna dymić, a po pewnym czasie dymienie ustaje. Producent zaleca, by zabieg trwał około 10-15 minut na gazie. W przypadku indukcji czas będzie wiele krótszy – jakieś 5 minut. Ustaw wtedy 50% procent mocy palnika.

Przez cały czas pilnuj patelni i zadbaj o dobrą wentylację kuchni. Jeśli olej zaczyna gwałtownie dymić, zmniejsz grzanie. Nie dopuszczaj do jego przegrzania ani pozostawienia patelni bez nadzoru.

Po zakończeniu wyłącz grzanie i pozwól patelni całkowicie ostygnąć. Jeśli na żeliwie pozostał nadmiar tłuszczu, usuń go papierowym ręcznikiem.

Przy mocno zużytej warstwie ochronnej producent dopuszcza powtórzenie sezonowania. Pamiętaj tylko, że kolejne warstwy oleju również powinny być bardzo cienkie.

Co zrobić z mocno przypaloną patelnią Skeppshult?

Zdarza się, że podczas smażenia coś pójdzie nie tak. Na dnie zostają twarde, ciemne resztki, których nie da się usunąć zwykłą gąbką.

Nie oznacza to jeszcze, że patelnia wymaga ponownego sezonowania.

Najpierw spróbuj usunąć przypalone jedzenie ciepłą wodą i sztywniejszą szczotką. Jeśli pozostałości mocno przylegają do dna, można sięgnąć po metodę z gruboziarnistą solą.

To sposób czyszczenia opisany również w materiałach Skeppshult.

Czyszczenie żeliwa solą

Na dno patelni wsyp garść gruboziarnistej soli i dodaj niewielką ilość wody. Podgrzewaj ostrożnie na niezbyt dużej mocy, aż woda odparuje. Nie zostawiaj patelni bez nadzoru.

Następnie wyłącz grzanie i pozwól patelni ostygnąć do bezpiecznej temperatury. Sól może pomóc usunąć mocno przywarte pozostałości podczas szorowania.

Na koniec usuń sól, wypłucz patelnię i dokładnie ją osusz.

Pamiętaj jednak, że sól służy tutaj do czyszczenia, a nie do tworzenia nowej warstwy ochronnej.

Takie gruntowniejsze czyszczenie może również osłabić istniejące sezonowanie. Dlatego po zakończeniu sprawdź powierzchnię i w razie potrzeby ponownie ją zabezpiecz.

Jeśli przypalone resztki udało się usunąć, a żeliwo pozostało ciemne i w dobrym stanie, nie ma powodu, żeby za każdym razem przeprowadzać pełne sezonowanie.

Inaczej wygląda sytuacja, kiedy na dnie pozostaje lepki, gumowaty osad. Może on pochodzić z nadmiaru oleju, który podczas wcześniejszego wygrzewania nie utworzył równomiernej warstwy. Wówczas potrzebne jest dokładniejsze oczyszczenie patelni i poprawne odnowienie jej ochrony.

Co zrobić, kiedy na żeliwie pojawi się rdza?

Nawet przy starannej pielęgnacji może się zdarzyć, że na patelni pojawią się pomarańczowe lub rudawe plamy.

Najczęściej odpowiada za to wilgoć. Wystarczy, że po myciu zostanie trochę wody albo patelnia przez dłuższy czas będzie przechowywana w wilgotnym miejscu.

Na szczęście niewielkie ślady rdzy nie oznaczają końca jej użytkowania.

Skeppshult zaleca usunąć powierzchniową korozję sztywną szczotką lub wełną stalową z niewielką ilością ciepłej wody. Trzeba oczyścić patelnię tak, żeby nie pozostały na niej rdzawe ślady.

Podczas takiego czyszczenia możesz usunąć nie tylko rdzę, ale również część warstwy ochronnej. Dlatego po dokładnym umyciu i osuszeniu patelnię trzeba ponownie zabezpieczyć, a jeśli odsłoniło się większe pole surowego żeliwa – odnowić sezonowanie.

Jeżeli rdza wniknęła głębiej, powierzchnia ma wyraźne wżery albo żeliwo jest uszkodzone, sprawa wymaga dokładniejszej oceny. Samo posmarowanie takiej patelni olejem nie rozwiąże problemu.

Żeliwna patelnia Skeppshult nie potrzebuje ciągłej konserwacji ani specjalnych zabiegów po każdym smażeniu. Na co dzień wystarczy ją prawidłowo umyć, dokładnie osuszyć i przechowywać w suchym miejscu. Po sezonowanie czy gruntowniejsze czyszczenie sięgamy dopiero wtedy, gdy rzeczywiście jest taka potrzeba.

A jeśli z czasem coś się przypali, pojawi się rdza albo żeliwo zacznie szarzeć? Zwykle można sobie z tym łatwo poradzić. I właśnie na tym polega jedna z największych zalet naturalnego żeliwa – jego warstwę ochronną można odnawiać, dzięki czemu dobrze pielęgnowana patelnia będzie służyć przez wiele lat.

Krystian Wawrzyczek – ekspert sklepu PrestiżowaKuchnia.pl, specjalista z dziedziny technik i technologii kulinarnych

Zdjęcia, info-grafiki: Nas Troje / PrestiżowaKuchnia.pl

22 października 2026